Từ năm 2011 đến nay, Thường trực Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh (Liên hiệp Hội) thành lập 36 hội đồng phản biện và giám định thực hiện nhiệm vụ được UBND. Các dự án, chương trình thuộc nhiều lĩnh vực bao gồm chuyên sâu kỹ thuật, tổng hợp như: các dự án xây dựng công trình kè chống sạt lở bờ sông, cửa biển; quy hoạch phát triển kinh tế; tổ chức lại sản xuất khu vực rừng tràm…

Để thực hiện nhiệm vụ này, Liên hiệp Hội huy động 569 lượt chuyên gia. Trong đó có Tiến sĩ đến Giáo sư 41 vị; Thạc sĩ 73 vị; Thường vụ Tỉnh ủy, nguyên Thường vụ Tỉnh ủy và tương đương 67 vị; lãnh đạo và nguyên lãnh đạo ngành tỉnh 484 vị; trong hệ thống Liên hiệp Hội 499 vị; trong tỉnh 487 vị. Hầu hết các chuyên gia tham gia nhiệt tình và trách nhiệm.

Mục tiêu phản biện và giám định là phân tích nội dung các dự án, chương trình thấy được vấn đề hợp lý và chưa hợp lý để đề xuất, kiến nghị nhằm củng cố tính khoa học, thực tiễn nâng cao chất lượng, tính khả thi của dự án, chương trình. Có dự án, chương trình được Liên hiệp Hội chỉ ra hàng chục vấn đề cần xem xét và có kiến nghị cụ thể. Qua kiến nghị phản biện và giám định hầu hết được chủ đầu tư, các cơ quan liên quan và tư vấn chấp nhận khắc phục; được UBND tỉnh ra văn bản chỉ đạo tiếp thu. Một vài dự án sau đây chứng minh điều đó:      

1. Dự án “Điều chỉnh quy hoạch chung đô thị Sông Đốc, huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau”

Theo Báo cáo số 98/BC-LHH ngày 20/6/2016 của Chủ tịch Liên hiệp Hội với những nội dung đề xuất, kiến nghị chính, gồm: Công bố các Dự án mời gọi đầu tư; rà soát toàn bộ hồ sơ Báo cáo điều chỉnh Quy hoạch; triển khai tổ chức thực hiện Quy hoạch, quản lý đầu tư theo Điều 2, Quyết định 1882/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh; xét đầu tư một số hạng mục, công trình thiết yếu bức xúc trong giai đoạn đến năm 2020; bổ sung vào Quy hoạch hạng mục chỉnh trang nhà ở và các công trình ven hai bờ Sông Đốc của thị trấn; đầu tư hạ tầng bảo vệ môi trường, sớm xây dựng bãi rác, cơ sở xử lý chất thải.

Nội dung đã thực hiện

- Khắc phục các vấn đề này Sở Xây dựng có công văn gửi Ủy ban nhân dân tỉnh. Trong đó: Đề xuất lập hồ sơ điều chỉnh cục bộ đồ án điều chỉnh quy hoạch chung đô thị Sông Đốc đến năm 2030 nhằm khắc phục các nội dung chưa phù hợp; triển khai các dự án và quản lý đô thị Sông Đốc theo các đồ án Quy hoạch chi tiết đã được Ủy ban nhân dân huyện phê duyệt trước đây nhưng nội dung chưa thống nhất với đồ án Quy hoạch chung đô thị Sông Đốc năm 2014. Ủy ban nhân dân tỉnh có ý kiến thống nhất ranh giới điều chỉnh Quy hoạch chung đô thị Sông Đốc theo báo cáo của Sở Xây dựng số 2209/SXD-QHKT ngày 20/10/2016. Sở đã xác định trách nhiệm của tổ chức và cá nhân có sai sót, khuyết điểm trong lập quy hoạch trước.

- Ủy ban nhân dân huyện Trần Văn Thời kêu gọi đầu tư trên 20 tỉ xây dựng Chợ Lớn; một số doanh nghiệp khác đầu tư mở rộng kinh doanh nhưng không nhiều; tham gia với Sở Xây dựng về điều chỉnh Quy hoạch đô thị Sông Đốc; có nâng cấp, cải tạo một số con đường nội ô; thực hiện trách nhiệm của địa phương tạo thuận lợi cho đơn vị thi công tuyến đường nối Đá Bạc.       

- Hàng năm Sở Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng Chương trình xúc tiến đầu tư, kèm theo danh mục mời gọi đầu tư chung trên địa bàn tỉnh, trong đó có đô thị Sông Đốc. Sở Kế hoạch và Đầu tư đề xuất Ủy ban nhân dân tỉnh đầu tư xây dựng một số dự án cho khu đô thị Sông Đốc. Trong đó có dự án đường bờ Nam Sông Đốc với tổng mức đầu tư 1.521 tỉ đồng, đến nay cơ bản hoàn thành; đề xuất nên đầu tư cầu qua Sông Đốc nối bờ Nam và bờ Bắc.

Tuy nhiên cũng còn một số nội dung thực hiện hiệu quả thấp như chỉnh trang nhà ở ven sông, xây dựng khu dân cư mới, bảo vệ môi trường, xử lý rác thải, hình thành khu công nghiệp… Khó khăn lớn nhất là vốn đầu tư; chuyển biến nhận thức trong dân nhằm thay đổi nếp sống mới còn chậm. UBND huyện và các ngành liên quan đang tiếp tục thực hiện.

2. Dự án “Đầu tư xây dựng tuyến đường ô tô về trung tâm xã Khánh Tiến, huyện U Minh”

Theo Báo cáo số 111/BC-LHH ngày 26/6/2017 của Chủ tịch Liên hiệp Hội với những nội dung đề xuất, kiến nghị chính, gồm: xây dựng 4 cây cầu trên tuyến; đầu tư xây dựng làn chờ rẽ xe tại điểm đấu nối với đường U Minh - Khánh Hội và các bãi đậu xe tại trung tâm các xã; hỗ trợ thêm vốn để duy tu sửa chữa đường giao thông; xây dựng bờ kè chống sạt lở; tổ chức đánh giá rút kinh nghiệm loại hình xây dựng lộ giao thông nông thôn theo kết cấu bê tông cốt thép, so sánh với loại hình đường láng nhựa cả về tính phù hợp, độ bền chắc, về kỹ thuật và giải pháp thi công; lắp đặt đầy đủ các hệ thống cọc tiêu, biển báo hướng dẫn giao thông; cải tạo, phát hoang, di dời các công trình trong phạm vi tầm nhìn phía bụng đường cong có bán kính tối thiểu; vận động nhân dân tham gia chống sạt lở.     

Nội dung đã thực hiện

- Xây dựng mới 04 cầu trên tuyến: đang được triển khai thi công, theo hợp đồng xây lắp đã ký thì dự kiến tháng 10/2019 sẽ thi công hoàn thành đưa công trình vào khai thác sử dụng.

- Xây dựng bờ kè chống sạt lở: Ủy ban nhân dân tỉnh đã hỗ trợ huyện U Minh 1.500 khung rọ đá để xử lý; đồng thời chỉ đạo Ủy ban nhân dân huyện U Minh thường xuyên kiểm tra, kịp thời thực hiện gia cố các điểm sạt lở bằng cây gỗ địa phương kết hợp đắp đất đen tại chỗ, vận động người dân chủ động tự gia cố đoạn đường đi qua phần đất của mình, trồng cây giữ bãi đã góp phần ổn định nền đường và chất lượng công trình, đảm bảo nhằm khai thác lâu dài.

- Về hỗ trợ, bố trí vốn cho công tác duy tu, sửa chữa công trình giao thông: Trong thời gian qua, Ủy ban nhân dân tỉnh đã hỗ trợ kinh phí để Ủy ban nhân dân huyện U Minh duy tu, sửa chữa một số tuyến đường có tính bức xúc từ nguồn kinh phí duy tu, sửa chữa các công trình giao thông hàng năm. Cụ thể năm 2017 là 5,850 tỷ đồng, năm 2018 là 9,949 tỷ đồng và năm 2019 là 8,850 tỷ đồng.

- Việc tổ chức đánh giá, rút kinh nghiệm loại hình xây dựng đường Giao thông nông thôn (GTNT) với kết cấu mặt đường bê tông cốt thép (BTCT): mặt đường láng nhựa do có một số ưu điểm như: Suất đầu tư thấp; dễ duy tu, sửa chữa và nâng cấp, mở rộng. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế dễ hư hỏng… nên Sở Giao thông vận tải nghiên cứu, đề xuất giải pháp kỹ thuật chuyển từ đường láng nhựa sang đường BTCT đối với các tuyến đường ô tô đến trung tâm xã còn lại trên địa bàn tỉnh như đường ô tô đến trung tâm xã Tam Giang, Hiệp Tùng (huyện Năm Căn), Tân Thuận (huyện Đầm Dơi); một số tuyến đường triển khai sau này sử dụng kết cấu mặt đường BTCT như: đường đến trung tâm xã Thới Bình, đường đê Tây sông Trẹm (huyện Thới Bình);... Qua thời gian triển khai thì các tuyến với kết cấu mặt đường BTCT phát huy được ưu điểm như tuổi thọ cao, ít hư hỏng nên ít tốn chi phí duy tu sửa chữa nhưng chi phí đầu tư ban đầu cao hơn, khó thực hiện công tác duy tu sửa chữa và nâng cấp, mở rộng.

- Lắp các cọc tiêu, biển báo hướng dẫn giao thông: Uỷ ban nhân dân huyện U Minh chỉ đạo lắp các cọc tiêu, biển báo hướng dẫn giao thông, thường xuyên kiểm tra về an toàn giao thông và giải tỏa những điểm mua bán chiếm lòng lề đường, dọn các chướng ngại che khuất tầm nhìn; cải tạo, phát hoang, di dời các công trình trong phạm vi tầm nhìn phía bụng đường cong có bán kính tối thiểu; vận động dân tham gia chống sạt lở.     

Do thiếu vốn nên chưa làm được làn chờ rẽ xe tại điểm đấu nối với đường U Minh – Khánh Hội, chưa làm được các bãi đỗ xe do huyện thiếu vốn.

Thực hiện các kiến nghị sau phản biến và giám sát có những ưu điểm, hạn chế sau:

- Ưu điểm

+ Ủy ban nhân dân tỉnh có các văn bản chỉ đạo các cơ quan liên quan xem xét tiếp thu; là sự tác động tích cực đến công tác tư vấn, phản biện và giám định của Liên hiệp Hội.

+ Hầu hết các kiến nghị qua phản biện và giám định của Liên hiệp Hội có cơ sở khoa học và thực tiễn, là kết quả tâm huyết của các chuyên gia, các quy trình thực hiện chặt chẽ; là cơ sở cho việc tiếp thu thực hiện.

+ Ngành và địa phương phân tích nghiêm túc thực hiện các kiến nghị; vấn đề nào hợp lý thì cố gắng thực hiện; vấn đề chưa hợp lý có trao đổi lại; vấn đề vượt thẩm quyền trình cấp trên xem xét quyết định.

+ Nhìn chung các cơ quan và đơn vị có trách nhiệm thực hiện các kiến nghị có nhiều cố gắng; một số nơi vừa khắc phục khó khăn, vừa tìm giải pháp mới, hợp lý, hiệu quả; nhiều nội dung được tổ chức thực hiện kịp thời, rõ ràng bằng những dự án, công trình cụ thể.

-  Hạn chế

+ Một số quy hoạch, kế hoạch dự án chất lượng không cao; việc bổ sung, điều chỉnh lại cũng chậm như: Quy hoạch đô thị Sông Đốc; quy hoạch hệ thống trường, lớp học; Đền thờ Vua Hùng,… việc này làm chậm tiến độ thực hiện nhiệm vụ.

+ Một số kiến nghị hợp lý được sự đồng tình cao song triển khai thực hiện chậm hoặc chưa thực hiện do nhiều nguyên nhân như: kêu gọi đầu tư, chỉnh trang khu dân cư, bảo vệ lộ giới, môi trường tại Sông Đốc, nhất là rác thải…  

+ Giải pháp xã hội hóa thực hiện chưa mạnh trên nhiều lĩnh vực nên nguồn nhân lực, vật lực không đủ mạnh; mời gọi đầu tư một số khu vực, dự án hiệu quả thấp.

+ Cải cách thủ tục hành chính tiến triển chậm có ảnh hưởng đến việc thực hiện các dự án, chương trình; kêu gọi đầu tư…      

+ Chưa có giải pháp thích hợp để thực hiện xã hội hóa nhiều nhiệm vụ gắn trực tiếp đến quyền lợi người dân

 Để thực hiện tốt hơn công tác phản biện và giám định của Liên hiệp Hội cần:

- UBND tỉnh quan tâm hơn đến chỉ đạo hoạt động tư vấn phản biện, giám định xã hội, trong đó cần tăng số lượng danh mục tư vấn phản biện, giám định xã hội hàng năm; có văn bản chỉ đạo các đơn vị liên quan xem xét các kiến nghị của báo cáo phản biện và giám định. Chỉ đạo quyết liệt hơn về cải cách thủ tục hành chính.

- Liên hiệp Hội nâng cao chất lượng thực hiện phản biện và giám định. Tất cả các kiến nghị có căn cứ khoa học và thực tiễn, có tính thuyết phục cao. Đổi mới quy trình, phương pháp thực hiện thích hợp mọi hoàn cảnh. Đẩy mạnh phối hợp hoạt động với các cơ quan, đơn vị liên quan.

- Các cơ quan, đơn vị được phản biện và giám định có tinh thần phối hợp tốt; có trách nhiệm cân nhắc các kiến nghị; nếu vấn đề hợp lý phải thực hiện triệt để, vấn đề chưa hợp lý mạnh dạn trao đổi lại.

Công tác phản biện và giám định xã hội là yêu cầu khách quan; trong đó Liên hiệp Hội được xác định là kênh thực hiện hết sức quan trọng ./.

Phạm Văn Đức